Jati Buhun

[8/10 00.37] Aing: Jati Buhun 

(ᮏᮒᮤ ᮘᮥᮠᮥᮔ᮪/جَتِ بُحُنْ) mangrupa ajaran titinggal ti Pamuunan (karuhun Buhun), 

nu tadina ti ajaran Buhun nu ngajati, nu geus aya jauh seméméh urang Sunda diaranan Sunda, jauh saméméh bangsa India ngaradegkeun karatuan di taneuh Pamuunan. 

Malah mah jauh saméméh Karatuan (karaton/kraton) Salakanagara salaku karajaan nu pang mimitina aya di taneuh Pamuunan tur di Nusantara, 

ngadeg di-adegeun 

ku bangsa India nu ngaranna Dewawarman

Silangrua nyaéta tinurup Jati Buhun nu mangrupa gambar Ajaran Jati Buhun di ajarkeun turun-tumurun tinu Pikukuh-pikukuh nu eusina téh mangrupa papatah jeung pépéling.

Situs gunung Padang 

di kabupaten Cianjur provinsi Jawa Barat nyaéta situs megalitikum titingalan Pamuunan Buhun nu pang geudéna di Asia Wétan ngidul katut pang kolotna di dunya

Punggelan Sajarah Jati Buhun mimitina mah ajaran bangsa urang téh euweuh ngarana, ku lantaran sakabéhna ogé ngagem kanu ajaran nu sarua, nyaéta ageman ti Pamuunanna sorangan, lain ti bangsa séjén. 

Tapi ku lantaran dararatangna bangsa deungeun ti India, nu ngaradegeun karatuan, bari jeung mararawa agemana sorangan, nyaéta 

ageman Hindu-Budha, 

ku lantaran kitu jadi aya ageman séjén di taneuh Pamuunan.

Tapi sanajan kitu, rahayatna nu teu pati paduli mah angger kénéh ngagem kana ageman ti pamuunanna sorangan. Sedengkeun rahayat nu jadi pangaula karatuan mah, saeutik lobana agemanna téh jadi ngilu kapangaruhan ku agemam karatuan nyaéta Hindu-Budha. 

Ieu téh nu mimiti ngajadikeun ayana 

tilu ageman, nyaéta ageman rahayat ti pamuunanna sorangan, ageman rahayat nu mangaula ka karatuan, jeung ageman nu ngawasa di karatuan.

Ageman rahayat ti Pamuunanna sorangan éta nu ngajadikeun ayana ajaran Jati Buhun ayeuna. 

Nu ajaranna euweuh patula patalina jeung ajaran karajaan naon waé.

Ageman rahayat ti Pamuunanna sorangan, turun-timurun diajarkeun ka katurunan katurunanna nu tungtungna nepi ka 

Puun Awat.

Aki Unté 

nyaéta incuna 

Puun Awat, 

ku lantaran aki unté kapapaténan ku indungna di umurna nu leutik kénéh, reujeung Puun Awat ogé ngan hirup duaan jeung pamajikannana dilahan tatanén nu notoang, 

ku lantaran kitu, aki Unté basa keur leutikna tungtungna milu cicing di Puun Awat, 

Puun Awat téh 

nyaéta mangrupa 

aki ti indung aki Unté.

Salila Aki Unté cicing di Puun Awat, 

Puun Awat ngajarkeun ka Aki Unté ajaran Ageman rahayat ti Pamuunanna sorangan, 

nyaéta ageman Buhun nu ngajati atawa Buhun nu murni kénéh.

Ku Puhu Nono éta ajaran Buhun nu dianggap murni téh dijatikeun atawa di murnikeun deui, nyaéta 

diberesihan tinu sagala rupa pangaruh-pangaruh agama-agama deungeun jeung pangaruh-pangaruh ajaran séjénna, 

tur disaluyukeun nyaéta disaluyukeun jeung kamajuan jaman supaya ulah kaséséréd ku caah modérenisasi. 

Da cenah modérenisasi jeung teknologi mah lain ajaran idéologi agama, jadi éta mah ngan saukur cangkangna hungkul 

ari eusina mah nya angger kénéh nyaéta ajaran Jati Buhun, 

nu nepi kaayeuna éta ajaranna téh disebutna ajaran Jati Buhun.

Pangulikan kahirupan

Ajaran Jati Buhun mah percaya yén di jeroning diri jelema hirup téh 

aya tilu bagéan diri 

teu leuwih jeung 

teu kurang, 

tilu bagéanna téh nyaéta:

tilu bagéan 

di jeroning diri nu hirup (bisa ngajadi tur gumerak)

Waruga 

nu ngajadikeun jelema bisa aya kalawan nyaan.

Sukma 

nu ngahiub dina uteuk 

nu ngajadikeun jelema jadi hirup.

Nyawa 

nu ngahiub dina jantung nu ngajadikeun jelema ngajadi.

Jéjér Béas : 

Pikukuh Kahirupan

Euceuk Puhu Nono (pamuka ageman Jati Buhun) 

ajaran Jati Buhun téh mangrupa 

bahan élmu pangaweruh titinggalan karuhun Buhun 

nu diguruan ku kanyaanan tur pangalaman mangrébu-rébu taun, jeung mun daek medarkeun kanu pamikiran moderen mah bakal ngamunculkeun élmu pangaweruh 

nu bakal muka bongbolongan sagala rupa. 

Salah sahiji contona metakeun asalna jadi jelema minurut ajaran Jati Buhun di handap ieu:

Sel mani 

nyaéta waruga nu ngabogaan sukma 

jadi sel mani bisa kokoséhan maké buntutna, 

ari sel endog 

nyaéta waruga nu ngabogaan nyawa 

jadi sanajan sel endog teu bisa gerak ogé tapi bisa teu buruk nepikeun ka sababaraha waktu. 

Mangka hahijina 

sel mani nu mawa waruga jeung sukma, tur sel endog 

nu mawa waruga jeung nyawa, 

bisa ngahijikeun waruga, Sukma, jeung nyawa 

dinu hiji jirim, 

jadi manjing jang ngajadi jeung ngawentuk kahirupan anyar.

Sedengkeun kloning mah tangtu teu make sel mani, 

jadi perlu bantuan 

kejut listrik jang ngahudangkeun Sukma.

kanyaanan tetempoan moderen ngabahas asal jelema jadi (reproduksi) diténjo tinu 

ajaran Jati Buhun

Hadé, Goté, Jeung Hapa ngageugeuh di jeroning diri jalma

ceuk ajaran Jati Buhun mah, hadé jeung goté katut hapa (teu hadé tur teu goté) kalakuanna téh geus aya di jeroning diri urang sorangan, 

tinggal urangna apa arék ngalampahkeun kalakuan hadé, atawa arék ngalampahkeun kalakuan goté, atawa arék ngalampahkeun kalakuan hapa.

Ku ayana Pamaheg 

nu agem di jeroning diri jelema, 

mangka sakuduna mah jelema téh 

bisa ngabédakeum 

mana kalakuan nu hadé jeung mana kalakuan nu goté, 

ku ayana pamaheg ngajadikeun jelema 

jadi nyaho 

mana nu disebut kalakuan hadé jeung mana ni disebut kalakuan goté.

Ku kituna, 

mun hayang jadi jalma nu hadé kalakuana téh, teu kudu diajar, 

lantaran diajar mah lain supaya jadi hadé, 

tapi supaya jadi pinter. 

Jelema nu hadé kalakuannana can tangtu pinter jeung 

jelema nu pinter gé 

can tangtu kalakuanna hadé. 

ku lantaran hadé jeung pinter mah 

mangrupa 

dua pangabisa nu béda. 

ku kituna supaya jadi hadé kalakuannana nu dibutuhkeunna téh 

lain papagah 

tapi pépéling. 

Mangka ku kituna Pikukuh Jati Buhun mah eusina téh 

lain ngan saukur Papatah hungkul tapi aya ogé Pépéling nu ngélingkeun, nu ngajadikeun 

ayana kasaimbangan 

di jeroning ajaranna téh.

Nu ngabaruhun gé nyaladar yén 

kapinteran téh 

minangka nu pang utamana, 

tapi kahadéan 

jauh lewih utama deui. 

Da kapinteran gé 

mun bari jeung euweuh kahadéanna mah 

bisa ngagiring kanu kajahatan 

nu bisa ngarugikeun batur, 

sedengkeun 

kahadéan bari jeung euweuh kepinteranna ogé nya sahenteuna 

teu mantak ngagiring kanu kajahatan, 

jadi moal ngarugikeun batur.

Mun hayang pinter 

nya kudu loba diajar, 

tapi 

mun hayang kalakuanna hadé mah 

nya kudu loba éling, 

mun hayang éling 

nya tinggal ngagunakeun haté 

nu pinuh ku pangéling-ngéling 

di jeroning Pamaheg.

ku kituna, 

supaya bisa ngabédakeun 

kalakuan hadé jeung kalakuan goté, 

teu kudu muka bacaan nanaon jeung 

teu kudu ngadéngékeun omongan sasaha, 

tapi 

cukup ku ngagunakeun haté nu anteb jeung kaéling kana diri 

di jeroning Pamaheg, mangka ku cara kitu bakal jadi ngarti jeung éling yén kalakuanna téh hadé atawa goté. 

Sarua waé jeung 

mun hayang ngabédakeun patempoan nu wararaas atawa patempoan nu sareukseuk, 

mangka cukup 

ku ngagunakeun panon jang ninggali jeung nganyahokeun. 

Atawa 

hayang ngabédakeun sora halimpu jeung 

sora rébék, 

mangka cukup ku ngagunakeun ceuli jang ngadéngékeun jeung jang ngabédakeun, 

teu kudu bari jeung muka bacaan nanaon atawa ngadéngékeun omongan sasaha. 

Mangka ku kituna 

tugas jalma 

nu pang utama dina ajaran Jati Buhun mah nyaéta 

éling kanu aturan 

nu aya di jeroning dirina, ku carana kitu 

bakal bisa mawa diri 

nepi ka jadi jelema nu sabener-benerna jelema.

Sabenerna mah 

unggal jelema gé 

mimiti ngalakukeun kalakuan goté téh, 

tangtu bakal ngarasa salah tinu kagotéannana sorangan, 

éta hartina 

ceuk ajaran Jati Buhun mah nyaéta 

Pamaheg jeung haté éta jalma téh 

bisa kénéh jalan, 

tapi ku lantaran éta jalma téh osok ngalakukeun kalakuan goté waé, mangka Pamaheg jeung haténa éta jalma téh 

jadi ruksak 

nu ngajadikeun teu bisa jalan deui, 

lantaran osok nolak 

kana kahadéan waé jeung tara digunakeun haté. 

Mantakna 

uteukna jadi ngabenerkeun kanu sakabéh kalakuan goténa. 

Supaya éta jalma téh bisa éling deui kanu kasalahanna, 

mangka éta jalma téh perlu diélingkeun 

laku lampahna nepi ka Pamaheg jeung haténa bisa jalan deui.

Pépéling Laku Lampah

Dina ajaran Jati Buhun, aturan Gusti 

nu ngersakeun 

nu saenya-enyana Gusti, geus aya dina jeroning diri jelema éta sorangan, tinggal éta jelemana téh ngarti, 

éling, jeung 

narima 

kana éta aturan 

ti Gusti Hyang Agung. 

Jeung kacida dorakana lamun percaya yén 

aya aturan ti Gusti nu kawasa 

nu ditalatahkeun 

ka jelema séjénna. 

ku lantaran éta téh 

geus nganggap Gusti 

nu kawasa téh 

geuning teu walakaya jadi ngabutuhkeun bantuan jelema jang ngatur jelema deui, 

da pédah ajaran Jati Buhun mah 

percaya yén 

Sang Hyang Agung Gusti nu saenya-enyana Gusti téh sanggup ngatur 

nu araya, nu jaradi, jeung nu harirup, 

bari jeung teu butuh bantuan sasaha jeung teu kudu nyampeurkeun atawa talatah ka jelema jang jelema séjénna, 

ku lantaran 

Gusti nu kawasa nu saenya-enyana Gusti ngabogaan carana sorangan jang ngatur segala-galana, bari jeung teu kudu niru kanu cara jelema.

Aya 3 pépéling diri 

di jeroning 

ajaran Jati Buhun 

nyaéta Ngaji 

1 

Ngaji Deka atawa 

Ngaji Rasa jeung 

Ngaji Kawila.

#

Ngaji Diri 

nepikeun ka urang téh ngarti, 

éling, jeung moal ngalakukeun nu teu pantes dilakukeun 

ku diri urang, tur sabisana nananyakeun kanu kesalahan diri urang sorangan saméméh nyalahkeun batur.

Ngaji Deka nu aya dina diri urang sorangan, 

nepi ka urang jadi 

ngarti jeung éling kumaha mun urang dirugikeun ku batur, siga dinyenyeri, ditipu, dipaok, diwiwirang, jeung dirugikeun séjéna, nepikeun ka urang téh embung ngarugikeun batur jeung arék ngalakukeun batur siga urang hayang dilakukeun ku batur.

Ngaji Kawila 

nepikeun ka urang téh embung ngan saukur mentingkeun diri urang sorangan, 

tapi ogé paduli 

kanu kapentingan batur jeung kapentingan balaréa.

Jéjér Béas : 

Pikukuh Laku Lampah

Pépéling di luhur ngelingan jelema 

supaya daék wawuh kana aturan nu aya dina dirina sorangan 

salaku jelema, 

lantaran 

jelema dijurukeun téh supaya jadi jelema 

nu laku lampahna 

siga laku lampah jelema, 

kitu ogé beurit 

dijurukeun jang jadi berit reujeung laku lampah na salaku berit nu rampus jeung jotok, 

manuk jadi manuk jeung paheut kanu jodona, maung jadi maung 

nu ngabogaan sima jeung telenges, jeung saterusna, 

éta téh 

aturan Gusti 

nu ngersakeun 

nu saenya-enyana Gusti.

Ajaran Jati Buhun ngajadi tinu kanyaanan jeung pangalaman karuhun Buhun 

salila mangrébu-rébu taun, nepi ka 

ceuk nu ngagemna mah ajaran Jati Buhun téh bakal saluyu jeung kanyaanan tur bakal bisa dipaké nepika iraha waé ogé.

[8/10 00.39] Aing: Nusantara nyaéta 

hiji kecap majemuk nu dicokot tina basa 

Jawa Kuna 

nusa (pulo) jeung 

antara (séjén).

[8/10 00.54] Aing: Pamaheg 

nyaéta dorongan nu kaluar ti jeroning diri, 

nu ngajadikeun 

ayana jati diri 

(watak jeung dorongan laku lampah bawaan), 

dekan (deka-an) 

nyaéta batin pangrarasa di jeroning haté, 

gawilan (mang-kawila-an) 

nyaéta dorongan kahayang nalang jeung nulung, 

saterusna nyaéta kahayang, 

ari kahayang téh 

nyaéta pangabutuh atawa nafsu.

Rék daék teu daék ogé pamaheg mah 

bakal tetep aya 

di jeroning diri jelema 

nu hirup, 

mangrupa carana Gusti Nu Ngersakeun 

nu ngawasa ka sakabéh kaayaan, 

kajadian, jeung kahirupan, 

bari jeung Gusti mah 

teu ngabutuhkeun bantuan nanaon atawa bantuan sasaha. 

ku kituna 

ceuk ajaran Jati Buhun mah 

aturan ti Gusti 

nu saenyana téh 

teu kudu diajarkeun 

ti luar diri urang, 

da manuk ogé 

bisa nyayang, nyingleumleum, jeung ngurus anakna 

teu kudu diajarkeun 

ti luar dirina, 

tapi cukup ku éling 

kana dirina sorangan.

Pamaheg téh 

mangrupa kecap Buhun titinggalan ti pamuunan (karuhun buhun) 

nu dipaké kénéh 

nepi ka ayeuna ku ajaran Ajaran Jati Buhun.

Pamaheg Nu Aya 

Dina Diri Jelema

Pamaheg nu aya 

dina diri jelema 

meni kacida ahéngna tur ngabogaan mangrupa-rupa aturan 

ti Gusti nu saenyana-enyana Gusti jang jelema, 

jeung 

nu aya di sasatoan mah teu saahéng 

siga nu dipikaboga 

ku jelema. 

Bagéan na téh nyaéta:

Jati diri

mangrupa peran nu ti Gusti nu kawasa 

ajang jelema. 

Nepikeun ka jelema ngabogaan watak jeung sifat nu bararéda. 

Sedengkeun sasatoan mah, 

dina hiji jinis sasatoan biasana jatidirina ampir sarageman, jeung 

bakal béda mun jinis sasatoanna ogé béda.

Deka atawa rasa 

di jeroning diri nu ahéng, nepikeun ka jelema 

bisa ngarasakeun 

kaéra jeung ka wiwirang nepikeun ka hayang nutupan beungeut, 

bisa ngarasakeun nalangsa nepikeun ka ceurik inghak-ingakan, jeung 

bisa ngarasakeun bungah jeung kagugu nepikeun ka seuri babarakatakan, jeung salianna deui, 

jeung éta téh 

henteu dipikaboga 

ku sasatoan, 

sanajan aya ogé deka 

nu dipikaboga ku jelema katut ku sasatoan.

Kawila atawa paduli ka jelema séjénna, 

di mana jelema sabenerna mah 

boga pangawilaan nulung jeung nalang, sanajan aya ogé sasatoan nu osok ngabogaan pangawilaan.

Ari sésana mah 

nyaéta 

Pamaheg mangrupa kahayang nu sarua siga Pamaheg nu dipikaboga ku sasatoan

Kumatak kitu 

jelema dijurukeun téh tah jadi jelema nu éling 

kana dirina sorangan, ngabogaan pandekan, jeung paduli ka sasama, tapi 

pengaruh goté 

nu daratang ti luareun dirina 

geus ngajadikeun 

éta jelema 

jadi teu éling 

kana dirina sorangan, nepi ka éta jelema téh jadi leuwih bahaya 

ti batan buaya, 

leuwih jahat ti batan ajag, jeung 

leuwih galak ti batan singa. 

ku kituna 

pépéling diri téh 

kacida pentingna, 

supaya jelema balik deui ka laku lampahna 

salaku jelema.

Pamaheg téh 

mun ceuk Malayuna mah meureunan "naluri", 

harti ti kecap naluri ampir sarua jeung pamaheg 

di mana naluri 

ceuk kamus besar bahasa Indonesia 

nyaéta 

dorongan hati atau 

nafsu yang dibawa 

sejak lahir; 

pembawaan alami 

yang tidak disadari mendorong untuk berbuat sesuatu.

[8/10 13.42] Aing: Pépéling Bati Lampah

Jati Buhun teu apal jeung nu ngaranna reinkarnasi lantaran 

dina ajaran Jati Buhun mah sakabéh nu dijurukeun téh 

nyaéta 

jirim anyar nu asalna 

ti kolotna sorangan. 

Tilu bagéan 

di jeroning diri jelema hirup nyaéta 

Waruga nu ngajadikeun jelema jadi aya, 

Nyawa nu ngajadikeun jelema jadi ngajadi, 

Sukma nu ngajadikeun jelema jadi hirup, 

éta katiluna téh bener-bener asalna ti indung bapana sorangan jeung lain ti reinkarnasi atawa ti naon waé. 

Mangka ku kitu, 

Jati Buhun mah 

teu wawuh jeung nu ngaranna karma, 

tapi 

wawuh ari cukang lantaran mah 

nu asalna ti bati lampah, katut wawuh kanu pangaruh ti mujur jeung apes mah 

nu mangrupa bagéan 

ti jalan hirup.

Bati Lampah 

aya 3 bagéan nyaéta Sugema, 

Mamala, 

Dodoja.

[8/10 13.49] Aing: Sugema 

nyaéta kaayaan 

nu pibungaheun, 

sugema bisa datang 

mun urang bisa ngabungahkeun hati jalma séjénna, 

sanajan urang barang béré nu kacida lobana ogé mun jelema 

nu dibéréna haténa 

teu bungaheun mah, 

nu méré na ogé moal meunang sugema nanaon, 

tapi mun nu méréna sanajan ngan saeutik ogé hég wéh nu dibéréna haténa bungaheun, 

éta nu méréna isukan pagéto gé bakal meunang sugema 

nu lebih gedé ti nu geus dibérékeun. 

Mingkin gedé kabungah jalma nu dibéré, 

mingkin gedé ogé sugema nu bakal katarima ku nu méréna.

Mamala 

nyaéta kaayaan nu teu dipiharep. 

Mamala bakal datang mun urang ngarugikeun nepi ka nganyerikeun hate éta jalma nu geus dirugikeun, 

mingkin nyeri haténa 

éta jalma nu dirugikeun mingkin gedé ogé Mamala nu bakal ditarima ku jalma 

nu geus ngarugikeunnana, sagedé nanahaon ogé jalma nu ngarugikeun 

ka jalema séjénna salila nu dirugikeunna teu ngarasa dirugikeun mah, mamalana ogé moal datang, 

tapi mun jelema nu ngarasa dirugikeun 

nyeri haténa 

mangka éta mamala bakal nepi ka éta jelema nu geus ngarugikeun, malah mah 

mun urang manggihan pangaboga batur najan teu pati aya pangajina ogé (siga duit recéh, atawa banda nu murah) di jajalaneun, hég wéh dicokot terus jelema nu kaleungitannana kuciwa haténa, 

mangka éta nu nyokotna téh bakal meunang mamala nu jauh lewih mahal tibatan pangaboga batur 

nu geus dicokot 

di jajalaneun téa, mangka leuwih hadé mun manggih pangaboga batur téh antepkeun wéh, 

lantaran saha nu nyaho nu bogana rék balik deui néangan.

Dodoja, 

jelema nu meunang dodoja bakal didoja kapancegan haténa, 

mun sanggup ngaliwatan dodoja ku cara hadé bakal meunang sugema, tapi 

mun teu sanggup ngaliwatan dodoja 

ku cara nu hadé bakal meunang mamala. 

Mun jelema keur ngabogaan pangabutuh nu kacida butuhna 

tuluy wéh aya jalanna 

ku jalan goté 

éta hartina jalma téh keur meunang dodoja, mun sanggup ngaliwatan éta dodoja kucara hadé atawa 

teu ngalampahkeun kalakuan goté lantaran kagoda ku pangabutuh, mangka iraha-iraha ogé éta jalma téh bakal meunang sugema, 

tapi 

lamun teu sanggup ngaliwatan dodoja kucara hadé atawa ngalampahkeun kalakuan goté pédah kagoda ku pangabutuh, mangka iraha-iraha ogé éta jalma téh 

bakal meunang mamala.

Mun urang nyokot naon waé sakur pangaboga batur karasana mah 

siga nu keur nyokotan sugema, 

padahal mah 

naon nu ku urang dicokotan téh 

teu nyaho mah 

ngan saukur mamala, 

mingkin loba 

nu dicokotanna 

mingkin loba ogé mamala nu katarimana, ku kituna 

jelema nu geus éling 

ku Pikukuh Bati Lampah mah 

moal sok cukat-cokot pangaboga batur.

[8/10 13.50] Aing: Jéjér Béas : 

Pikukuh Bati Lampah

[8/10 13.51] Aing: Salian ti éta 

aya ogé kaapes jeung kamujuran 

salaku bagéan 

ti jalan hirup, 

da dina ajaran Jati Buhun mah, 

hirup téh siga cai 

nu palid jeung walungan siga jalan hirup 

nu daék teu daék 

bakal diliwatan.

[8/10 13.53] Aing: ku kituna, 

dina ajaran Jati Buhun mah 

katempo bédana 

sugema nu mangrupa kanyaah, 

mamala nu mangrupa pangwarah, jeung 

dodoja nu mangrupa 

tah milih. 

Jadi euweuh pangwarah nu disebut tah milih, atawa kanyaah nu disebut pangwarah.

Dinu ajaran Jati Buhun mah, 

lampah goté téh 

teu bisa dileungitkeun 

ti diri nu ngalakikeunna, tapi 

bisa diimbangan 

ku cara ngalampahkeun kahadéan 

nu jauh leuwih gedé 

ti batan kagotéan 

nu geus dipilampahna.

[8/10 13.56] Aing: Pangulikan Papatén

ku lantaran ajaran Buhun ieu téh 

geus aya jauh saméméh agama-agama ti daratan asup pulo-pulo Nusantara, 

mangka 

ajaran Jati Buhun 

nu mangrupa 

ajaran Buhun nu ngajati jeung dijatikeun 

teu wawuh jeung Reinkarnasi, 

Surga, 

Naraka, atawa 

Moksa,, 

tapi ieu ajaran téh 

nyaho kanu 

tilu kapapaténan.

3 jinis kapapaténan téh 

nyaéta: 

Paéh Kasarad, 

Paéh Kakungkung, jeung Paéh Sawilujengna

[8/10 13.58] Aing: Paéh Kasarad 

nyaéta 

paéh nu sukma (roh) 

jadi wadal siluman, 

ku kituna Paéh Kasarad ogé bisa disebut 

paéh dipergasa.

Paéh Kakungkung 

nyaéta paéh tapi sukmana kakurung 

di jero waruga (raga) jeung éta Sukmana bakal ilang bareng jeung ngaburukanna waruga, ku kituna 

Paéh Kakungkung 

bisa ogé disebut 

paéh ilang musnah.

Paéh Sawilujeungna nyaéta paéh nu sukmana leupas ti warugana 

dinu kaayaan bahara-bahari 

nuju ka wengku kahyangan nu dipercaya mangrupa wengku 

nu lana, 

ku kituna 

Paéh Sawilujeungna 

bisa ogé disebut 

paéh sukmana lana.

[8/10 13.59] Aing: Jéjér Béas : 

Pikukuh Papatén

[8/10 14.04] Aing: Paéh kasarad 

nempa ka jalma 

nu ngalakonan urusan jeung siluman, atawa jalma nu diwadalkeun 

ku jalma séjénna 

ka siluman ku kaapesna atawa bisa ogé 

ku datangna mamala. 

Jelema nu Paéh kasarad sukmana bakal dicokot ku siluman, 

jeung 

mun éta jalmana 

Paéh Kakungkung, mangka 

siluman bakal angger ngadudut éta sukma 

ti warugana, 

sanajan hasil nyaéta sukma téh 

jadi cecel bocel atawa rapuh.

Jelema nu 

Paéh Kakungkung 

bakal dialaman ku jalma nu osok nyieun kagotéan waé, 

nepi ka pikiranna 

jadi kotor jeung pamahegna jadi ruksak, pamaheg nu rusak éta 

nu bakal ngajadikeun jelema 

jadi Paéh Kakungkung.

Sedengkeun 

Paéh Sawilujeungna bakal dialaman 

ku jalma-jalma nu mujur, nu salila hirupna ngalampahkeun kahadéan, 

nepikeun ka pamikiran natéh tenang jeung reueus, 

ku lantaran henteu nyimpen laku lampah goté di jeroning dirina, jeung 

henteu ngabogaan kahayang jang ngalampahkeun kalakuan goté.

Sukma jelema téh 

nyaéta 

tinu sahab lunyi atawa gas nu gampang kaduruk. 

ku kituna 

di jeroning kepercayaan Jati Buhun mah 

waruga jelema nu geus paéh téh 

alusna mah dijauhkeun tinu seuneu, 

ku lantaran dipikapaur bisi sukmana 

aya teu jauh ti warugana ku kituna dipika paur bisi ilang kaduruk.

[8/10 14.11] Aing: Pangulikan Buhun 

Kanu Panunggalan Gusti

Dijeroning pangulikan panunggalan Gusti 

nu dipikaboga 

ku Jati Buhun, 

teu apal ayana batara-batari, 

dewa-dewi, atawa malaikat. 

ku kituna 

Gusti katut sagala kakawasaanna mah bener-bener ngadeg sorangan 

bari jeung 

teu ngabutuhkeun bantuan batara-batari, dewa-dewi atawa malaikat, atawa jelema, jeung saha waé ogé salian ti éta. 

Nepikeun ka Gusti 

dina ajaran Jati Buhun mah 

salaku pang Hyangna 

nu hiji-hijina 

nu teu ngabutuhkeun bantuan nanaon jeung teu ngabutuhkeun bantuan sasaha atawa disebut 

Sang Hyang Agung 

ku kaagungannana.

Dina panenjo ajaran 

Jati Buhun 

saimbangna jeung saluyuna banua 

(buana/alam) 

tur kahirupan ieu, 

di mana unggal diri 

nu hirup ngabogaan jeroan awak 

nu disambungkeun 

tinu hiji kanu séjénna 

ku urat-urat nu kacida ahéngna jeung ruwetna, jeung 

cara pancén jeroanna 

nu luar biasa. 

Salian ti kitu ngawentukna kasaimbangan hirup tutumbu silih hakan 

katut peran 

tur pancén hirupna sewang-sewangan 

nu pinuh ku kasaluyuan. Mangka 

kacida ajaibna jeung kacida luar biasana 

mun ku-euweuh ayana Gusti

nu ngersakeun, 

nu ngatur, jeung 

nu ngawanganna. 

ku kituna 

ceuk ajaran Jati Buhun mah 

Gusti nu saenyana-enyana 

Gusti téh 

dinyaankeun aya, 

salaku nu ngawangun 

tur nu ngatur kahirupan.

Mun Gusti nu kawasa dianggap salaku 

nu ngatur 

tur nu ngawanggan kahidupan, 

terus saha atuh 

nu geus ngatur katut geus ngawangan 

Gusti nu kawasa téh?

[8/10 14.18] Aing: Hyang Agungna nu pang mimitina aya salaku Gusti nu kawasa Hatua nu saenyana, taya nu leuwih mimiti ti Gusti nu kawasa iwal ti kosong molongpong, mantak ku kitu euweuh nu ngawangan, nu ngatur, atawa nu ngersakeun Gusti nu kawasa Hyang Agung Hatua nu saenyana.

Gusti nu kawasa lir ibarat itungan hiji nu ngamimitian sakabéh itungan, jeung euweuh nu leuwih mimiti ti itungan ka hiji iwal ti kosong molongpong.

Sang Hyang Hatua nu saenya-enyana Gusti taya ngarana, euweuh nu miheulaan jeung moal Aya tungtung lilana. Salaku nu pangheulana aya nu teu manggih pamimitian, jeung salaku nu pang tungtungna aya nu teu manggih pangbéakan.

Mun sakabéhna geus ilang musnah, Gusti nu kawasa mah angger kénéh aya salaku nu pang tungtungna aya nu teu manggih pangbéakan, saterusna ngersakeun deui kana sagagalana salaku nu pang heulana aya nu teu manggih pamimitian. Éta téh lanana Gusti.

[8/10 14.20] Aing: Hyang Agungna 

nu pang mimitina aya salaku Gusti 

nu kawasa Hatua 

nu saenyana, 

taya nu leuwih mimiti 

ti Gusti nu kawasa 

iwal 

ti kosong molongpong, mantak 

ku kitu euweuh 

nu ngawangan, 

nu ngatur, atawa 

nu ngersakeun 

Gusti nu kawasa 

Hyang Agung Hatua 

nu saenyana.

Gusti nu kawasa 

lir ibarat itungan hiji 

nu ngamimitian sakabéh itungan, 

jeung euweuh 

nu leuwih mimiti 

ti itungan ka hiji 

iwal 

ti kosong molongpong.

Sang Hyang Hatua 

nu saenya-enyana 

Gusti taya ngarana, euweuh nu miheulaan jeung 

moal Aya tungtung lilana. Salaku 

nu pangheulana aya 

nu teu manggih pamimitian, 

jeung salaku 

nu pang tungtungna aya nu teu manggih pangbéakan.

Mun sakabéhna 

geus ilang musnah, 

Gusti nu kawasa mah angger kénéh aya 

salaku 

nu pang tungtungna aya nu teu manggih pangbéakan, 

saterusna 

ngersakeun deui 

kana sagagalana 

salaku 

nu pang heulana aya 

nu teu manggih pamimitian. 

Éta téh lanana Gusti.

[8/10 14.26] Aing: Jéjér Béas : 

Pikukuh Hyang Agung

[8/10 14.28] Aing: Contona nyaéta 

gambar silangrua atawa segi tilu sarua gigirna, 

di mana 

nu pang nyungcungna 

di puncitna euweuh tungtungan deui, 

tinurup ka Gusti 

nu kawasa 

nu pang luhurna dina kaagungannana, jeung euweuh nu leuwih luhur kaagungannana 

ti batan Gusti nu kawasa. Silangrua 

nu pang handapna ngajébragan 

tinurup jeung sakur banua nu kacida legana kersaning Gusti 

nu kawasa, 

tur Gusti nu kawasa éta téh Hatua nu saenyana.

[8/10 14.36] Aing: Pangulikan Sangiang mangrupa Bagéan ti Pangulikan Panunggalan Gusti

lolobana mah jalma-jalma di Indonésia nyangkana téh yén Sangiang téh nyaéta pangulikan Gustina ageman Hindu, 

padahal mah kecap "Sang Hyang" téh euweuh nu ditulis di kitab Weda naon waé ogé, malah mah jalma-jalma Hindu di India mah 

teu warawuheun 

kana sebutan 

"Sang Hyang"téh, lantaran 

sabenerna mah pangulikan Sangiang téh nu bogana téh 

nyaéta ajaran Buhun jeung sababaraha ajaran tempatan séjénna di Indonesia.

Pangulikan Sangiang nyebar lega ti pulo Jawa, Sumatra, nepikeun ka samenanjung Malaya, jeung pulo-pulo laleutik di sabudeureunana. 

sebutan "sembahyang" asalna ti sebutan sembah katut Hyang, ngarujuk kanu sesembahan ka Sangiang. Paomongan sebutan "Sembahyang" di lingkur urang Islam Malayu jang ngagantikeun kecap sholat tina basa Arab, ngabuktikeun 

yén urang Malayu pernah wawuh kana sebutan Hyang nu hartina nyaéta Gusti nu kawasa 

dina ajaran Buhun.

Sangiang téh lainna ngaran 

tapi mangrupa hiji pangedal dina basa Buhun.

Sang asalna ti kecap sa-ang nu hartina nyaéta hiji pribadi atawa 

hiji sosok, atawa 

tunggal.

Sedengkeun Hyang hartina gaib, 

ku kituna 

teu bisa ditingali ku panon, 

teu bisa di déngé ku ceuli, 

teu bisa kaambeu ku irung, jeung 

teu bisa kacabak atawa kabedag ku awak, 

ku kituna 

teu bisa dicaritakeun kaayaannana.

Kecap Sang jeung 

kecap Hyang 

dihijikeun jadi kecap Sangiang.

ku kituna 

sakabéh nu leuwih ti hiji atawa 

ngabogaan kulawarga atawa 

ngabogaan katurunan atawa ogé 

aya tandinganana (musuh nu nandingan), atawa 

bisa ditingali jirimna, didenge sorana jeung dibayangkeun kaayaannana, 

nepikeun ka bisa dicaritakeun ucapan jeung 

lampahna 

siga singa nyaritakeun nu bisa disakséni, mangka éta téh lain Sangiang Gusti 

nu saenyana-enyana Gusti 

dina ajaran Buhun.

Tapi ku lantaran éarna 

nu sok ngahi-hijikeun antara 

pangulikan Sangiang 

nu pangulikanna téh 

ti panunggalan Gusti 

nu sajati, jeung pangulikan Gusti séjénna tinu pangulikan réa gusti, ngajadikeun kecap "Sangiang" téh 

sering disalah hartikeun. ku kituna jadi 

aya batu disebut sangiang, 

aya cai disebut sangiang, aya tempat disebut sangiang, 

jelema katut jurig gé 

aya nu disebut sangiang, éta téh 

kacida pohara dorakana mun ngarujuk kana ajaran Jati Buhun mah

[8/10 16.10] Aing: Kelir Jeung Tinurup

Jati Buhun ngahartikeun hartina kelir.

macem-macem kelir

Hideung 

nyekel harti satuhu, rempeg, jeung guyub dinu kahadéan.

Bodas 

nyekel harti, teu panceg, élodan, jeung gampang kabawa ku sakaba-kaba.

Héjo laut atawa 

héjo bulao semu hideung nyekel harti, belasungkawa, jeung nalangsa.

Héjo bulo 

nyekel harti sakabéh kahadéan.

Héjo daun 

nyekel harti subur makmur, beunghar ku dahareun.

Konéng 

nyekel harti kaijid jeung pinter kodék.

Konéng semu beureum nyekel harti degig jeung sombong.

Beureum getih 

nyekel harti kabedegongan jeung katelengesan.

Bungur 

nyekel harti bogoh jeung begér.

Kalakay 

nyekel harti soméah jeung béréhan, katut jauh tina kasombongan.

Beureum Gula 

nyekel harti basajan.

Tinurup Jati Buhun

Silangrua atawa 

segi tilu nu sarua gigirna nu kelirna hideung atawa bulao, jeung congcot, katut pamunjungan, 

éta téh mangrupa tinurup Jati Buhun.

[8/10 16.14] Aing: Silangrua 

nu puncitna nyungcung, jeung 

congcot ogé nu puncitna nyungcung, jeung Pamunjungan 

(Punden Berundak) 

nu mingkin luhur tundaganna mingkin ngaleutikan, 

tinurup ti itungan 

nu pang leutikna 

nyaéta 

hiji, 

hartina dinu pangluhur-luhurna 

aya hiji Gusti 

Sang Hyang Agung Hatua nu saenyana. 

Dihandapna 

nu jébrag, 

tinurup kanu 

legana pangersa sinareng 

pangawasa Gusti 

nu saenya-enyana Gusti nu gawasaan banua (buana) Jenat jeung sakurna banua 

nu teu manggih tungtung nu kacida legana.

[8/10 16.18] Aing: Padang

Pamunjungan Gunung Padang nyaéta situs megalitikum panggedéna di Asia Wétan ngidul jeung pang kolotna di dunya, salaku bukti ayana kamajuan Buhun mangsa baheula.

Candi Borobudur siga Pumunjungan

Candi Borobudur nyaéta candi Buddha nu mirip jeung Pumunjungan, dikira-kira Candi Borobudur téh nyaéta Pamunjungan Buhun nu dirobah jadi hiji candi Buddha. Nu dibangun ku Raja Samaratungga keur mangsa Wangsa Syailendra. Jeung diréngsékeun ku Ratu Prabudawardhani, putrina Samaratungga.[3]</nowiki>

Situs taman Purbakala Pugung Raharjo, Lampung

Situs Purbakala Pugung Raharjo di tingali di luhur.

Situs Purbakala Pugung Raharjo atawa sering disebut Taman Taman Purbakala Pugung Raharjo mangrupa Pamunjungan nu ayana di Desa Pugung Raharjo, Kacamatan Sekampung Udik, Kabupatén Lampung Timur, Provinsi Lampung.[4]

Taman Purbakala Pugung Raharjo nyaéta Pamunjungan Buhun nu saterusna dijadikeun enggon paragi ibadahna agama Hindu-Buddha dimangsa kajayaan Hindu-Buddha.[

[8/10 16.19] Aing: Pamunjungan

Pamunjungan ngandung harti nu sarua jeung silangrua nyaéta tinurup jeung Panunggalan Gusti nu kawasa. Pamunjungan téh nyaéta tinurup Jati Buhun nu mangrupa wangunan, nu biasana mah éta wangunan téh geus kuna

[8/10 16.19] Aing: Silangrua kelir héjo bulao nyekel harti welas asih, béréhan, jéung kahadéan. Silangrua Kelir héjo langit nyekel harti luhur, lega, jeung euweuh tungtungna, ngibaratkeun kanu kawasana Hyang Agung. Silangrua hideung nyekel harti pituhu kanu ageman Jati Buhum.

[8/10 16.20] Aing: Silangrua kanyaanan tinurup kanu sagala nu aya di jeroning diri jeung sagala nu aya di luareun diri.

[8/10 16.20] Aing: Congcot.

Congcot yaéta tinurup Jati Buhun nu mangrupa dahareun.

[8/10 16.20] Aing: Kelir bodas dinu sangu tinurup tinu kakosongan, teu walakaya, jeung gampang dipangaruhan, warna héjo daun ti daun cau mangaruhan ku kabeungharan jeung kasuburan.

[8/10 16.20] Aing: Musium Purna Bakti Pertiwi, nu dibangun di era kaprésidénan Suharto, di bagéan hateupna siga congcot.